ไม้แบบเสา ไม้แบบคาน ไม้แบบตอม่อ ไม้แบบเทพื้น ต่างกันอย่างไร เลือกใช้แบบไหนดี

หลายคนที่เพิ่งเริ่มคุมงานก่อสร้างหรือกำลังจะสั่งซื้อไม้แบบพลาสติกครั้งแรก มักสงสัยว่า ไม้แบบเสา ไม้แบบคาน ต่างกันอย่างไร กับไม้แบบตอม่อและไม้แบบเทพื้น เพราะหน้าตาดูคล้ายกันเป็นแผ่นพลาสติกสี่เหลี่ยม แต่จริง ๆ แล้วแต่ละชนิดถูกออกแบบมาให้รับแรงและใช้งานต่างกันตามตำแหน่งของโครงสร้าง หากเลือกผิดชนิดหรือใช้ปนกันโดยไม่เข้าใจหลักการ อาจทำให้หน้าตัดคอนกรีตไม่ได้ขนาด แบบโก่งตัว หรือถอดแบบยากกว่าที่ควร บทความนี้จะพาไปทำความรู้จักไม้แบบทั้ง 4 ประเภทแบบละเอียด พร้อมตารางเปรียบเทียบที่ช่วยให้ตัดสินใจได้ง่ายขึ้น

ไม้แบบก่อสร้างคืออะไร ทำไมต้องแยกชนิดตามส่วนโครงสร้าง

ไม้แบบ (Formwork) คือแม่แบบชั่วคราวที่ใช้ควบคุมรูปทรงของคอนกรีตขณะยังเป็นของเหลวจนกว่าจะแข็งตัวได้กำลังตามที่ต้องการ แต่ละส่วนของโครงสร้างอาคารรับแรงและมีทิศทางการเทคอนกรีตไม่เหมือนกัน เสาและตอม่อเป็นโครงสร้างแนวตั้ง ส่วนคานและพื้นเป็นโครงสร้างแนวนอนที่ต้องรับทั้งน้ำหนักคอนกรีตสดและแรงจากการก่อสร้างระหว่างรอบ่มตัว ผู้ผลิตจึงออกแบบไม้แบบให้มีรูปทรง ความหนา และระบบยึดที่ต่างกันไปตามหน้าที่ ไม่ใช่แผ่นเดียวใช้ได้กับทุกจุด

ไม้แบบเสา (Column Formwork) คืออะไร ใช้งานอย่างไร

ไม้แบบเสาคือแม่แบบแนวตั้งสำหรับหล่อเสาคอนกรีตเสริมเหล็ก มีหน้าที่ควบคุมหน้าตัดเสาให้ได้ฉากและได้ขนาดตลอดความสูง โดยทั่วไปไม้แบบเสาพลาสติกของ SON OF WOOD ออกแบบเป็นระบบแผ่นประกอบรอบหน้าตัด (เช่น เสาสี่เหลี่ยมขนาดต่าง ๆ) แล้วยึดด้วยเหล็กรัดหรือไทรอดเพื่อต้านแรงดันด้านข้างของคอนกรีตสด ซึ่งจะสูงที่สุดที่บริเวณโคนเสาและลดลงตามความสูง

จุดที่ต้องระวังเมื่อเลือกไม้แบบเสา

• ต้องเลือกอุปกรณ์ยึดรัด (เหล็กรัด/ไทรอด/วิงนัท) ให้เพียงพอต่อแรงดันคอนกรีต โดยเฉพาะเสาที่เทสูงหรือเทเร็ว
• ต้องตรวจสอบแนวดิ่งของแบบก่อนเทคอนกรีตทุกครั้ง เพราะความเอียงเพียงเล็กน้อยจะสะสมตลอดความสูงเสา
• ควรมีค้ำยันเสริมด้านข้างสำหรับเสาที่มีความสูงมากเพื่อกันแบบล้ม

ไม้แบบคาน (Beam Formwork) และไม้แบบท้องคาน ต่างจากไม้แบบเสาอย่างไร

ไม้แบบคานเป็นโครงสร้างแนวนอนที่ต้องรับทั้งน้ำหนักคอนกรีตสดกดลงมาและแรงดันด้านข้าง จึงประกอบด้วยสองส่วนหลักคือ ไม้แบบข้างคาน (ควบคุมความสูงหน้าตัด) และไม้แบบท้องคาน (รองรับน้ำหนักจากด้านล่าง) ต่างจากไม้แบบเสาตรงที่ไม้แบบคานต้องมีค้ำยัน (Shoring) รองรับด้านล่างตลอดช่วงความยาว เพราะคานยังไม่มีกำลังรับน้ำหนักตัวเองจนกว่าคอนกรีตจะแข็งตัวได้ตามอายุที่กำหนด การถอดไม้แบบท้องคานจึงต้องรอให้คอนกรีตมีกำลังเพียงพอมากกว่าการถอดไม้แบบด้านข้างเสาหรือคาน ซึ่งควรอิงระยะเวลาตามที่วิศวกรผู้ควบคุมงานหรือมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกำหนด ไม่ควรประมาณเอง

ไม้แบบตอม่อ (Footing Formwork) สำคัญอย่างไรกับฐานราก

ตอม่อคือโครงสร้างที่เชื่อมระหว่างฐานรากกับเสา มักอยู่ใต้ระดับดินหรือใกล้ระดับดิน ไม้แบบตอม่อจึงเป็นแบบแนวตั้งความสูงไม่มากเมื่อเทียบกับไม้แบบเสาชั้นบน แต่ต้องทนต่อสภาพหน้างานที่เปียกชื้นหรือมีดินกลบรอบข้าง ระบบไม้แบบตอม่อพลาสติกของ SON OF WOOD ออกแบบให้ประกอบเป็นชุดรอบหน้าตัด ถอดง่ายหลังคอนกรีตแข็งตัว และนำกลับมาใช้ซ้ำได้ในตอม่อต้นถัดไป ช่วยลดปัญหาดินติดหรือคราบปูนสะสมที่มักเกิดกับไม้แบบไม้แบบดั้งเดิม

ไม้แบบเทพื้น (Slab Formwork) ใช้งานต่างจากไม้แบบเสา-คานอย่างไร

ไม้แบบเทพื้นใช้สำหรับงานที่มีพื้นที่ผิวกว้างในแนวนอน จุดต่างสำคัญจากไม้แบบเสาและคานคือ ไม้แบบเทพื้นต้องอาศัยระบบค้ำยัน (โครงค้ำ + ตง) รองรับเป็นตารางกริดตลอดพื้นที่ ไม่ใช่แค่จุดใดจุดหนึ่ง เพราะต้องรับน้ำหนักคอนกรีตสดกระจายทั่วพื้นที่บวกกับน้ำหนักคนงานและอุปกรณ์ระหว่างเท การวางระยะค้ำยันที่ถี่หรือห่างเกินไปส่งผลโดยตรงต่อความเรียบของพื้นผิวคอนกรีตหลังถอดแบบ

ตารางเปรียบเทียบไม้แบบทั้ง 4 ประเภท

เลือกใช้ไม้แบบแบบไหนดี ตามลักษณะโครงการ

โดยหลักการแล้วโครงการก่อสร้างส่วนใหญ่ต้องใช้ไม้แบบทั้ง 4 ประเภทร่วมกันตามลำดับงานโครงสร้าง คือเริ่มจากตอม่อ ต่อด้วยเสา คาน และพื้นตามลำดับชั้น สิ่งที่ควรพิจารณาเมื่อเลือกซื้อหรือเช่าคือ

• ขนาดหน้าตัดจริงตามแบบก่อสร้างที่ได้รับอนุมัติ ควรเทียบกับขนาดมาตรฐานที่ผู้ผลิตมี เพื่อลดการตัดต่อหน้างาน
• จำนวนรอบการหมุนใช้ที่ต้องการต่อวัน หากมีหลายจุดที่ต้องเทพร้อมกัน อาจต้องมีไม้แบบมากกว่า 1 ชุดต่อประเภท
• น้ำหนักบรรทุกและความสูงของโครงสร้างแต่ละจุด ซึ่งมีผลต่อรุ่นไม้แบบที่ควรเลือก (พลาสติกล้วนหรือรุ่นเสริมเหล็ก) โดยควรปรึกษาทีมงานเพื่อประเมินให้เหมาะกับหน้างานจริง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ไม้แบบเสาใช้หล่อคานหรือตอม่อแทนกันได้หรือไม่ ไม่ควรใช้แทนกัน เพราะรูปทรง ระบบยึด และการรับแรงถูกออกแบบมาต่างกัน การใช้ผิดประเภทอาจทำให้แบบรับแรงไม่พอหรือขนาดหน้าตัดคลาดเคลื่อน

ไม้แบบพลาสติกใช้ซ้ำได้กี่ครั้งก่อนต้องเปลี่ยน ขึ้นอยู่กับรุ่นสินค้าและการดูแลรักษา ควรสอบถามรายละเอียดจากทีมงาน SON OF WOOD ตามรุ่นที่เลือกใช้งาน

ต้องใช้ไม้แบบทั้ง 4 ชนิดพร้อมกันในโครงการเล็กหรือไม่ โครงการบ้านพักอาศัยทั่วไปมักต้องใช้ทั้งตอม่อ เสา คาน และพื้นตามลำดับโครงสร้าง แต่จำนวนและขนาดจะน้อยกว่าโครงการอาคารขนาดใหญ่

ถอดไม้แบบคานและพื้นได้เร็วแค่ไหน ระยะเวลาก่อนถอดแบบขึ้นอยู่กับกำลังอัดคอนกรีตที่ต้องการและชนิดโครงสร้าง ควรอ้างอิงตามมาตรฐานงานคอนกรีตและคำแนะนำของวิศวกรผู้ควบคุมงาน ไม่ควรกำหนดเองโดยไม่มีการตรวจสอบกำลังคอนกรีต

เลือกไม้แบบให้ตรงกับหน้างาน ปรึกษา SON OF WOOD ได้ฟรี

การเลือกไม้แบบให้ตรงกับแต่ละส่วนโครงสร้างช่วยลดปัญหาหน้างานและควบคุมคุณภาพคอนกรีตได้ดีขึ้น SON OF WOOD มีไม้แบบพลาสติกครบทั้งไม้แบบเสา ไม้แบบคาน ไม้แบบตอม่อ และไม้แบบเทพื้น ทั้งรุ่นพลาสติกล้วนและรุ่นเสริมเหล็ก พร้อมอุปกรณ์เสริมครบชุด หากไม่แน่ใจว่าโครงการของคุณควรเลือกไม้แบบชนิดหรือรุ่นไหน ส่งแบบก่อสร้างมาให้ทีมงานประเมิน ขอใบเสนอราคาฟรี พร้อมจัดส่งถึงหน้างานทั่วประเทศ

แหล่งอ้างอิง

1. มยผ. 1101-64 มาตรฐานงานคอนกรีตและคอนกรีตเสริมเหล็ก โดยกรมโยธาธิการและผังเมือง — มาตรฐานราชการที่ใช้อ้างอิงเรื่องงานคอนกรีตและคอนกรีตเสริมเหล็กในประเทศไทย เกี่ยวข้องกับหลักการควบคุมคุณภาพงานหล่อคอนกรีตที่ไม้แบบทุกประเภทต้องรองรับ
2. ACI PRC-347 Guide to Formwork for Concrete, American Concrete Institute — แนวทางมาตรฐานสากลด้านการออกแบบและก่อสร้างไม้แบบคอนกรีต ครอบคลุมหลักการรับแรงของไม้แบบแนวตั้งและแนวนอนที่ใช้อ้างอิงในบทความนี้
3. เอกสารการออกแบบโครงสร้างอาคารตามแนวทางกฎหมายควบคุมอาคาร โดยสภาวิศวกร — เอกสารจากสภาวิศวกรแห่งประเทศไทยที่อธิบายหลักเกณฑ์การออกแบบโครงสร้างอาคารตามกฎหมาย เกี่ยวข้องกับบริบทของเสา คาน ตอม่อ และพื้นที่กล่าวถึงในบทความ